Корупциските случаи во Украина ретко остануваат „чисто правни“. Тие речиси секогаш стануваат тест за институциите, политичката волја и медиумската средина. Скандалот околу Тимур Миндич, денес познат како „Миндичгејт“, беше токму таков тест: крупен, болен, разобличувачки, а во исто време една од најважните приказни за улогата на новинарството во Украина во време на војна.

Тимур Миндич е украински бизнисмен, познат пред сè како близок соработник и долгогодишен пријател на актуелниот претседател на Украина, Володимир Зеленски, како и еден од ко-сопствениците на студиото „Квартал 95“ – една од најголемите компании за продукција на забавна содржина во Источна Европа, вклучително и серијата „Слуга на народот“, во која Зеленски ја играше главната улога и која ја започна неговата политичка кариера. Неговото име неодамна се најде во меѓународните наслови во врска со високопрофилната антикорупциска истрага на Националното биро за борба против корупција на Украина (НАБУ), наречена Операција „Мидас“: истрагата го смета Миндич, кој се појавува под кодното име „Карлсон“, за водач на криминална организација вклучена во голема проневера на средства во енергетскиот сектор на Украина.

Ситуацијата доби драматичен пресврт кога, на 10 ноември 2025 година, само неколку часа пред планираните претреси, бизнисменот набрзина ја напушти Украина, отворајќи прашања за системска корупција на највисоките нивоа на украинската власт и предизвиците со кои се соочуваат антикорупциските агенции на земјата во воени услови.

Корупција за време на војна

Истрагата на НАБУ (орган за спроведување на законот што ги истражува корупциските кривични дела сторени од високи функционери) и Специјализираното антикорупциско обвинителство (САПО, кое врши процесен надзор над истрагите на НАБУ и ги поддржува судските гонења во случаи на корупција на високо ниво), која ескалираше во јавен скандал во ноември 2025 година, се заснова на повеќе од 1 000 часа аудио-снимки, десетици претреси и разобличување на милионски корупциски шеми во енергетскиот и одбранбениот сектор.

Првите спомнувања за постоењето на „ленти“ со разговори меѓу инволвираните лица се појавија уште во летото 2025 година, но дури по претресите на 10 ноември и објавувањето на делови од снимките, случајот стана централна тема на јавниот и политичкиот интерес.

Според истрагата, бизнисменот Тимур Миндич, долгогодишен партнер во шоу-бизнисот и претставник на внатрешниот круг на украинскиот претседател Володимир Зеленски, координирал систем за мито во државната компанија „Енергоатом“ (украинска државна компанија што управува со сите украински нуклеарни централи и е најголем производител на електрична енергија во земјата). Тоа опфаќало 10 – 15 % од договори вредни стотици милиони долари: средства кои за време на војна требало да се користат за зајакнување на критичната инфраструктура и обезбедување на безбедноста на нуклеарните централи.

Токму затоа скандалот предизвика толку голем потрес: наспроти руските напади врз енергетскиот сектор и постојаниот ризик од нуклеарна закана, корупцијата во одбраната и енергетиката не е само економски криминал, туку директна закана за националната безбедност.

Во шемата, покрај Тимур Миндич, се вмешани и низа високорангирани украински функционери и лица поврзани со нив. Меѓу нив е и Херман Галушченко, поранешен министер за енергетика, а во моментот на разобличување на случајот министер за правда, кој беше разрешен на 12 ноември 2025 година; тој ја негира својата вина и изјавува дека има намера да се брани на суд. Материјалите од истрагата го споменуваат и Олексиј Чернишов, поранешен вицепремиер, кој е инволвиран во посебен случај за незаконско збогатување, како и поранешната министерка за енергетика Светлана Гриничук, чие име се појавува во снимките објавени од НАБУ.

Две клучни фигури, Игор Миронјук, поранешен советник на Галушченко, и Дмитро Басов, поранешен раководител на одделот за физичка безбедност во „Енергоатом“, се уапсени со можност за кауција. Друг осомничен, Олександар Цукерман, се бара заедно со Миндич. Според одредени јавни извештаи, можно е во случајот да се вмешани и други високорангирани функционери. Посебно, пратеникот Јарослав Железњак изјави дека на снимките објавени од НАБУ, шефот на Канцеларијата на претседателот, Андриј Јермак, се појавува под кодното име „Али Баба“. Официјалните власти сè уште не ја потврдиле оваа информација, а истрагата продолжува.

[Забелешка на уредник: По објавувањето на оваа статија, на 28 ноември, Андриј Јермак поднесе оставка.]

„Златна тоалетна школка“ и црни списоци

Најалармантното откритие за медиумите беше досието за новинарите пронајдено во таканаречената „задна канцеларија“ на групата, која истражителите ја поврзаа со шемата. Ова се однесува на неформален работен простор – мрежа од конспиративни простории, вклучувајќи стан во елитна зграда во центарот на Киев, кој, според извештаите, се одликувал со својот раскошен луксуз, особено „златен тоалет“.

Покрај тоа, случајно, олигархот Игор Коломојски, кого новинарите на Slidstvo.info претходно го поврзуваа со изборната кампања на Володимир Зеленски, исто така поседувал имот во истата зграда. Володимир Зеленски, исто така, имал стан во истата зграда, како што откриле истражувачките новинари од Bihus.info во 2019 година. Оваа „задна канцеларија“ се користела за состаноци на внатрешниот тим луѓе кои го обезбедувале функционирањето на корупциската шема.

Таму, детективите ги пронајдоа личните податоци на истражувачките новинари: уредникот на „Наши хроши“, Јуриј Николов, неговиот колега, покојниот Олексиј Шалајски, и други медиумски личности кои редовно пишуваат за прашања поврзани со борбата против корупцијата. Досието содржеше адреси на живеење, податоци за пасош и информации за работа што можеа да доаѓаат од затворени бази на податоци за спроведување на законот.

Таквото акумулирање на чувствителни податоци не е само обид за собирање компромитирачки информации. Тоа е создавање алатка за потенцијален притисок врз независните новинари, контрола врз нивните активности и можна уцена или дискредитација. Всушност, изгледа како пресврт на професионалните улоги: корумпираните службеници спроведуваат „истраги“ врз оние што ги истражуваат.

Реакцијата на Јуриј Николoв е иронична, но симптоматична: објавувањето на информација за постоењето „профил“ за него претставува некаков вид „признание“ од страна на корупциската шема. Тој напиша: „Ви благодарам за номинацијата за толку престижна награда, каде борците против корупцијата ги утврдуваат самите корумпирани…“, алудирајќи дека да се биде истражувачки новинар значи да се биде на нишан.

Во војната за јавна правда, новинарите се наоѓаат во ситуација каде што вршат општествено важна работа, но истовремено стануваат цели на напади.

Во овој случај, улогата на новинарите не е споредна. Истражувачките медиуми се тие што со години ги документираат ризиците од корупција во енергетскиот сектор и набавките во одбраната. Последните години донесоа низа високопрофилни истраги за корупција во одбранбениот сектор: од скандалот со „јајца за 17 гривни“ и случајот Гринкевич до проневера во набавките со беспилотни летала и проекто „Dzvyn“.

Токму истражувачките новинари први пишуваа за влијанието на Миндич врз владините одлуки, многу пред да се појават „Мидас снимките“. Уште во летото 2025 година, истражувачите од Bihus.info известуваа за изградбата на четири луксузни имоти во предградието на Киев, кои, според нивните информации, биле изградени за време на целосната инвазија од лица поврзани со семејството Чернишови.

Оттаму не е изненадување што новинарите станале една од метите на надзор, притисоци и собирање лични податоци. И тоа е клучната лекција од оваа приказна: каде што има независно новинарство, има и корупција што се плаши од него.

Како реагираа каналите на Телеграм, украинскиот Единствен телемаратон и западните медиуми

Телеграм во украинскиот контекст повеќе не е само „социјална мрежа“, туку поле на хибридна војна, каде што корупциските истраги се претвораат во криза на легитимитетот на Украина. Анонимните канали стануваат алатка за притисок врз истражителите, политичарите, активистите и новинарите. И иако сопствениците на каналите технички се „анонимни“, конкретните лица и шеми зад нивното финансирање неформално се познати.

Еден од најголемите анонимни украински Телеграм канали, Truha, реагираше на корупцискиот скандал прилично воздржано: објавија неколку кратки пораки за претресите и обраќањето на Зеленски за потребата од истрага за корупцијата. Веќе следниот ден, каналот се однесуваше како ништо да не се случило и повеќе не ја покриваше темата. Други претставници на анонимниот сегмент на Телеграм го претставија случајот како „удар врз Зеленски од Вашингтон“ – наратив што целосно ги игнорира фактите и ги заменува со теории на заговор.

Украинската телевизија Единствен телемаратон, финансиран од државниот буџет, во своите извештаи првично не ги споменуваше лицата инволвирани во случајот. Тимур Миндич, бизнисмен и долгогодишен партнер на внатрешниот круг на претседателот Володимир Зеленски, речиси и да не беше споменат во маратонските преноси или беше спомнат без никакво објаснување за неговата улога и поврзаност со државните структури. Коментарите на Сергиј Лешченко, советник на шефот на Кабинетот на претседателот, дополнително го нагласуваа тоа дека врските на Миндич со претседателот Зеленски немале влијание врз тековните државни процеси.

Водечките западни медиуми се фокусираат на нешто друго: отпорноста на украинските антикорупциски институции. За меѓународната публика е важно тоа што НАБУ и САПО истражуваат корупција на највисоко ниво, го прават тоа во услови на војна и ги објавуваат дури и фактите што се однесуваат на најблискиот круг на актуелната власт.

Со други зборови, додека руските канали измислуваат „заговори“, западните медиуми ја гледаат еволуцијата на демократијата.

Ројтерс (Reuters) нагласува дека скандалот избувнал во момент кога украинската армија е под притисок на фронтот, а населението се соочува со масовни прекини на струјата. Новинарите истакнуваат дека доказите за корупција би можеле да ја поткопаат меѓународната поддршка за Украина.

Блумберг (Bloomberg), во поконцептуална статија, наведува дека корупцијата во време на војна не е изненадување за постсоветска држава, но ефикасноста на НАБУ и САПО е знак дека демократските механизми на контрола и рамнотежа функционираат.

Ле Монд (Le Monde) детално ги анализира политичките последици за претседателот, нагласувајќи дека скандалот „го потресе Зеленски“ и го натера да побара оставка од двајца министри.

Ле Фигаро (Le Figaro) се фокусира на тоа дека Миндич ги користел своите „привилегирани односи“ со Зеленски и го претставува случајот како манифестација на борба за моќ во рамките на украинската власт.

Кориере дела Сера (Corriere della Sera) го споредува украинскиот скандал со „Mani Pulite“ („Чисти раце“) – големи антикорупциски истраги во Италија во 1990-тите – и ги нарекува актуелните настани „земјотрес“ што го принудил Зеленски да го промени својот стил на комуникација и јавно да ја поддржи истрагата.

Ла Република (La Repubblica) се фокусира на врските меѓу Зеленски и Миндич и сугерира дека вториот можеби бил предупреден за претстојните претреси.

Политико (Politico) дава сеопфатен преглед на истрагата што траела година и пол и и наведува дека скандалот е логично продолжение на кризата околу обидите на Канцеларијата на претседателот да ја ограничи независноста на антикорупциските институции во јули 2025 година.

Скандалот со новинарските досиеја во овој случај покажува дека слободата на говорот во Украина не е апстракција. Тоа е многу практично безбедносно прашање: новинарите мора да бидат заштитени од нелегален надзор; од протекување на лични податоци; од кампањи за клевета на анонимни мрежи; од политички притисок врз чувствителни теми.

„Миндихгејт“ не е приказна за криминал, туку за тоа како општеството реагира на него. Скандалот стана стрес-тест за сите: властите, антикорупциските агенции, медиумите и јавноста. Тој откри слабости – влијанието на неформални групи, ранливоста на медиумите на притисоци и анонимните мрежи како алатка за пропаганда. Но, истовремено, тој покажа и силни страни: новинарите продолжуваат да истражуваат корупција; антикорупциските агенции работат независно од властите; општеството реагира наместо да молчи. Слободата на говор е секојдневна, институционална и лична борба, и токму во вакви искушенија општеството ја демонстрира својата способност да се спротивстави на корупцијата и да ги брани демократските вредности дури и во тешки времиња.