Низ Европа и пошироко, истите теми постојано се враќаат кога станува збор за анти-ЛГБТК+ дезинформации: транс жените во спортот, „разбудени“ училишта, „родовата идеологија“ во институциите. Тие ретко се појавуваат како изолирани испади. Ново истражување на проектот PROMPT, финансиран од ЕУ, покажува како овие контроверзии се вплеткани во поширок дезинформациски екосистем, каде ЛГБТК+ правата стануваат погодно бојно поле за пошироки политички и геополитички судири.

Од изолирани скандали до наративен екосистем

Во последниве години, трансродовите и родово разновидните луѓе, особено транс жените, се најдоа во центарот на онлајн дезинформациски кампањи. Овие кампањи често ги водат десничарски или фундаменталистички актери и не ги таргетираат ЛГБТК+ луѓето само како поединци, туку како симболи за сè што наводно е „погрешно“ со либералните демократии.

ЕУ почна да го третира ова како структурен проблем. Според Законот за дигитални услуги, родово базираното насилство сега е препознаено како системски ризик со кој големите платформи мора да се справат. Анти-ЛГБТК+ дезинформациите се клучен дел од тој ризик: тие спојуваат вознемирување, говор на омраза и квази-конспиративни наративи кои можат да се прелеат во офлајн насилство.

PROMPT (Predictive Research on Misinformation & Propagation Trajectories), проект финансиран преку програмата на ЕУ „Хоризонт“, анализираше како овие наративи функционираат во поголем обем. Со користење на повеќејазични податоци од социјалните мрежи Икс. Фејсбук и Инстаграм, собрани во пролетта и летото 2025 година, истражувачите ги идентификуваа главните приказни насочени кон ЛГБТК+ заедниците и следеа како тие се движат меѓу платформите и заедниците.

Резултатот е јасен: она што изгледа како низа неповрзани скандали, всушност претставува повторлив наративен шаблон, постојано приспособуван на нови теми и настани.

Клучните наративи

Неколку наративи постојано се појавуваат низ платформи и јазици. Тие ретко се појавуваат сами и често меѓусебно се зајакнуваат.

1. ЛГБТК+ луѓето како „коруптивно влијание“ врз морално „чистите“ општества

Ова е најчестиот наратив во филтрираниот сет на податоци, со 890 ставки означени од PROMPT Corpus Analyser.

Наместо да биде тема на насловната страница, таа често се наоѓа во позадина на други дискусии. Објави за избори, за Украина или за училишни политики вметнуваат ЛГБТК+ референци како вид морален компас: „корупцијата“ на чистото општествено тело е навестена, но не секогаш експлицитно изразена.

Анализата на CIB покажува дека овој наратив редовно се појавува заедно со:

• напади врз „родовата идеологија“, и
• анти-западни / анти-ЕУ приказни,

што значи дека лесно може да се приклучи на други незадоволства. Без разлика на површинскиот проблем, приказната за коруптивното влијание е таму за да го нормализира исклучувањето како културна самоодбрана.

2. „Родовата идеологија“ ги има заробено институциите

Ова е вториот најчест ЛГБТК+ наратив во корпусот, со 503 ставки. Тој тврди дека клучните институции – училишта, судови, федерации, медиуми, регулатори – се „заробени“ и претворени во средства на „родовата идеологија“.

Податоците покажуваат дека:

• На Икс, овој наратив се шири преку интензивно повторно објавување и координација: мал број профили постојано ги прикажуваат истите примери (училишни политики, спортски случаи, судски одлуки) како доказ за институционална заробеност.
• На Фејсбук, истиот наратив се провлекува во пошироки теми – за избори, за јавна администрација или за Украина, така што ЛГБТК+ прашањата остануваат во позадина дури и кога не се главна тема.

Квалитативниот преглед и резултатите од CIB потврдуваат дека оваа нарација е тесно поврзан со антиестаблишментското незадоволство. Објавите често се движат од „училиштата се надвор од контрола“ или „судовите отидоа предалеку“ до конкретни повици за репресија: забрани, истраги, кратења на средства на ниво на училишни одбори, министерства или федерации.

3. „Природното семејство“ и „природниот поредок“ под закана

Наративот за „природното семејство“ се појавува 299 пати во филтрираниот збир на податоци. Тој ги претставува хетеронормативните семејства како единствена легитимна основа за социјална и демографска стабилност и ги прикажува ЛГБТК+ правата како директна закана за тој „поредок“.

Се јавува во две верзии:

• религиозни варијанти („Божјиот план“, морална пропаст),
• секуларни (биологија, здрав разум, демографска анксиозност, родителски авторитет).

Во двата случаи, ЛГБТК+ правата се прикажуваат како директен напад врз „природниот поредок“ и/или „природната семејна структура“. Објавите за родителските права, за плодноста или за националниот опстанок лесно се претвораат во анти-ЛГБТК+ реторика. Често ова се поврзува со анти-ЕУ или анти-западни чувства: одбраната на „природното семејство“ станува начин на отфрлање на „странските“ вредности.

4. ЛГБТК+ правата како западен културен колонијализам

Во овој наратив, вклучувањето на ЛГБТК+ е претставено како странско наметнување – знак на декадентен Запад кој се обидува да ги извезе своите корозивни вредности. PROMPT Corpus Analyser бележи 255 ставки во оваа категорија.

Податоците покажуваат дека:

• Брзо се поврзува со евроскептични и анти-украински наративи: изрази како „Гејропа“ или „Западот во опаѓање“ се повторуваат низ различни заедници.
• Дури и во рамките на фокусирано ЛГБТК+ пребарување, често наидувате на вклучени геополитички приказни. Истите објави дискутираат за паради на гордоста, ЕУ директиви, НАТО или поддршката за Украина како дел од еден „цивилизациски“ пакет.
• Овој наратив е особено видлив на Фејсбук, каде ЛГБТК+ знаците се вметнати во дебатите за суверенитетот, корупцијата и војната.

Ефектот е да се прекодираат анти-ЛГБТК+ пораките како национална самоодбрана: отфрлањето на „родовата идеологија“ станува начин за заштита на традицијата, идентитетот и суверенитетот од Западот/ЕУ.

5. ЛГБТК+ идентитетите како закана за јавното здравје

Овој наратив е помал по обем – 195 ставки, но стратешки важен. Тој ги третира ЛГБТК+ идентитетите и грижата за потврдување на полот како клинички опасности.

Наодите покажуваат дека:

• Заедниците споделуваат содржини што ги патологизираат ЛГБТК+ луѓето и здравствените практики, често користејќи аналогија со осакатување или неповратна штета.
• Рамката ја поместува дебатата од „морал“ кон наводна здравствена вонредна состојба, без целосно да се напушти моралната паника.
• Овој наратив често се појавува заедно со „институционалната заробеност“: болници, регулатори или медицински здруженија се прикажуваат како повеќе да не се независни, што ја засилува недовербата во јавното здравство.

Во пракса, „заштитата на децата“ се надградува со образложение, кое е навидум засновано на докази, за забрани, кратење средства и ревизии, давајќи им на политичките мерки против транс здравствената заштита научен изглед.

6. ЛГБТК+ правата како закана за безбедноста на децата

Наративот за „безбедноста на децата“ е поредок по апсолутен број (175 ставки), но многу видлив во координирани заедници. Тој тврди дека промовирањето на ЛГБТК+ правата ги загрозува децата преку „индоктринација“, „напаѓање“ и/или изложеност на „непристојни“ содржини.

• На Икс, заедниците што го промовираат овој наратив се густо поврзани, со силни обрасци на координација.
• На Фејсбук, истата рамка се појавува во пошироки дискусии (на пример под објави за избори или војната во Украина).

Во тие контексти, заштитата на децата станува морален геополитички компас, бидејќи изборните и надворешнополитичките одлуки се претставуваат како тестови на цивилизацијата.

CIB и реторичката анализа покажуваат дека овој наратив често се поврзува со приказната за „родовата идеологија“. Случаи од училиштата и наставните програми се наведуваат како доказ дека институциите се „заробени“, што го засилува чувството дека децата мора да се заштитат и од содржините и од самите институции.

7. Интегритетот и безбедноста на женскиот спорт

Наративот за „интегритетот и безбедноста на женските спортови“ јасно се појавува во анализата на координацијата како клучен оперативен двигател на анти-ЛГБТК+ дискурсот, особено околу транс правата.

Податоците покажуваат дека:

• Објавите за транс жените во женските спортови постојано привлекуваат висок ангажман низ целиот збир на податоци.
• Анализата на координацијата потврдува дека спортските дебати го отвораат разговорот кон други цели, како училишта и наставни програми, тоалети и пресоблекувални, книги и библиотечни полици, болници и клиники.
• Овие разговори имаат силен емоционален набој, потпирајќи се на чувство на неправда („нефер предност“, „украдени медали“) и стравови за безбедноста и телесната приватност.

Наративот за интегритетот на женските спортови затоа делува како општествено прифатлива „влезна врата“, т.е. откако ќе се воспостави премисата за праведност („мора да ги заштитиме женските спортови“), станува полесно да се унапредат соседните позиции – построга контрола врз тоалетите, ограничувања на книгите, истраги во болниците – додека се одржува рамката на „интегритет“ и „безбедност“, наместо експлицитно анти-ЛГБТК+ непријателство.

Во практика, овој наратив служи како мост меѓу идентитетските тврдења и „мејнстрим“ грижите, помагајќи им на анти-ЛГБТК+ актерите да ја прошират публиката и да ги легитимизираат повиците за пошироко уназадување на правата и заштитите.

Заеднички арсенал на реторички средства и техники на убедување

Анализата на PROMPT покажува дека зад овие наративи стои релативно мал сет на техники на убедување и реторички трикови, кои постојано се повторуваат.

Некои од најчестите техники се:

• Сеење сомнеж: навестување дека училиштата, судовите, болниците или медиумите кријат нешто или веќе се „заробени“ без јасно обвинение.
• Повик кон авторитет: повикување на судски случаи, истраги или официјални извештаи на начин што сугерира дека тие ги потврдуваат најлошите стравови, дури и кога не е така.
• Етикетирање и навреди: „разбудени“, „негувачи“, „радикален левичар“, „биолошки мажи“ – јазик избран да предизвика гнев, гадење и чувство на закана по идентитетот.
• Лизгав терен и лажни дилеми: тврдење дека дозволувањето транс девојчиња во спортот ќе го „уништи женскиот спорт“ или дека општеството мора да избере меѓу „заштита на жените“ и признавање на транс правата.
• Преголема генерализација: претворање на еден контроверзен случај во доказ дека „сите училишта се заробени“, „сите болници се корумпирани“ или „системот е скршен“.

Овие техники се засилуваат со реторички средства како хипербола, набиени метафори, остри спротивставувања („родителите против елитите“, „традицијата против `разбудените`“) и емоционално набиени анегдоти. Еден сензационален случај станува симбол на наводна цивилизациска криза.

Тие се користат за да се предизвикаат емоции како страв (за децата, телесната безбедност, социјалниот поредок), гнев и огорченост (кон институциите и „елитите“) и гадење (често поттикнато од дехуманизирачки јазик), заедно со дифузно чувство на губење контрола.

И покрај поларизацијата, многу од овие техники ги користат и актерите кои се залагаат за права. Апелите за бес кон авторитети и силен емоционален јазик не се ексклузивни за анти-ЛГБТК+ дезинформациите. Разликата лежи во тоа како наративите се здружуваат, колку доследно ги таргетираат ранливите групи и како се рециклираат низ теми и платформи.

Две платформски екологии

Начинот на кој овие наративи се движат зависи и од структурата на платформата.

На Икс, разговорот е во голема мера воден активистички. Анализата на PROMPT на водечките профили во ЛГБТК+ корпусот покажува тесна група конзервативни и реакционерни гласови што доминираат по ангажман. Профили како Libs of TikTok, Gays Against Groomers, Matt Walsh или J.K. Rowling постојано се појавуваат меѓу оние со најмногу реакции и споделувања.

Мал број профили го диктираат ритамот: објавуваат често, сечат и преформулираат содржини и брзо ги засилуваат приказните што се вклопуваат во постојните наративи. Мејнстрим вестите се релативно маргинални во овој простор.

На Фејсбук, сликата е поинаква. Најголемите актери во ЛГБТК+ корпусот се претежно медиумски куќи и професионални страници. Наслови како TELEGRAPH.CO.UK, HuffPost или LGBTQ Nation ја структурираат видливата дискусија, иако анти-ЛГБТК+ наративите сè уште циркулираат во коментарите и помалите заедници.

Заедничко за двете платформи е интензитетот на вниманието. Објавите за ЛГБТК+ теми генерираат невообичаено високо ангажирање по објава во споредба со други теми што ги проучува PROMPT, често со остри пикови околу одредени контроверзии. За дезинформациските актери, ова ги прави ЛГБТК+ наративите привлечна алатка: емоционално набиени, лесно се приклучуваат на други дебати и сигурно привлекуваат внимание.

Зошто ова е важно за новинарството

За редакциите, наодите на PROMPT имаат неколку импликации.

Прво, анти-ЛГБТК+ дезинформациите не се „нишов проблем“ што погодува малцинство. Тие се начин на морализирање на пошироки политички прашања: довербата во институциите, тоа кој припаѓа на нацијата, односот со ЕУ или „Западот“. Приказните што навидум се за спортски правила, училишни политики или болнички упатства лесно стануваат срества за пошироки наративи за распад, заробеност и опаѓање.

Второ, фокусирањето само на демантирање поединечни тврдења можеби не е доволно. Проверката на факти е клучна, особено кога конкретни тврдења за политика, право или здравство се користат за оправдување на забрани и/или рестрикции. Но, истите наративи често повторно се појавуваат во нови форми, поврзани за нови инциденти. Разбирањето и известувањето за скриените наративи може да ѝ помогне на публиката да види обрасци, наместо изолирани скандали.

Трето, важно е да се препознае дека анти-ЛГБТК+ дезинформациите се тесно поврзани со родово базирано вознемирување и насилство. Многу од објавите во корпусот на PROMPT не само што дезинформираат; тие дехуманизираат, патологизираат и таргетираат ЛГБТК+ луѓе на начин што може да поттикне офлајн агресија. Третирањето на овие наративи само како „контроверзии“ ризикува нормализирање на штетата.

Работата на PROMPT не нуди едноставни одговори. Но, јасно покажува едно: мал сет преклопувачки наративи, пренесени преку заеднички емоционален и реторички арсенал, има несразмерно голема улога во обликувањето на начинот на кој ЛГБТК+ правата и многу други прашања се дискутираат онлајн.

За новинарите што ги покриваат овие дебати, согледувањето на оваа структура е прв чекор кон информирано известување што не ги засилува ненамерно токму оние наративи на кои се потпираат дезинформациските актери.

Овој текст се потпира на наодите од PROMPT Narrative Report за анти-ЛГБТК+ дезинформации, заснован на повеќејазични податоци од социјалните мрежи собрани во периодот од април до август 2025 година. PROMPT (Predictive Research On Misinformation & Propagation Trajectories) е финансиран од програмата Horizon Europe на Европската унија и обединува истражувачи, новинари и организации од граѓанското општество со цел подобро разбирање како дезинформациските наративи се движат низ платформите и преку границите.

Авторски права: PROMPT

Институтот за комуникациски студии (ИКС) е членка на Европската опсерваторија за новинарство (ЕЈО). Ставовите изразени на оваа страница се на авторите и не ги одразуваат секогаш ставовите, политиките и позициите на ЕЈО и ИКС.